બેગમ અખ્તર..

0

“દિવાના બનાના હે તો દિવાના બના દે, વરના કહિં તકદિર તમાશા ના બના દે..” – એક ચ્હાની હોટેલ ઉપર ગ્રામોફોનમાં “પંડિત જસરાજ” એ આ ગઝલ સાંભળીને બહુ નાની ઉંમરે ગઝલકાર / ગાયક થવાના સપના સેવી લિધાં હતાં ! અનલાઇક આ ઓનલાઇન લેભાગુ/કવિઓ/લેખકો અને “દેશી કલાકાર” કે જે માત્ર ઝંડે ચઢી ગયા છે, જેણે માત્ર ૭-૮ વર્ષની ઉંમરથી જેણે સંગિત અને ગાયિકીમાં પદાર્પણ કર્યું હતું એ અને ગઝલનું હાર્દ અને ખાસતો “ઠુમરી” એ જેનું ધ્યાન ખેંચ્યું હતું એ, અને ભારતની આઝાદી પહેલાના ઘણાં વર્ષો પહેલા જેણે ભારતીય ઉપખંડમાં જમ્ની લિધું હતું એ . જેના આગળના દાંતો જરા મોટા હતાં અને દરેક દાંત વચ્ચે કંઈક કદરૂપી જગ્યા હતી, વળી એ પણ પાન અને કાથા વડે રંગાયેલા રહેતાં ક્યારેક. એ જેનો અવાજ કદાચ “ઇલા અરૂણ” અને “માઝિ સટકલી” જેવા “અનુ મલિક” અને “રાની મુખર્જી” કરતાં વધારે કર્ક્શ હતો અને જેના અવાજમાં કંઈક “સલમા આગા” જેવી એક અલગ “ખરાશ” હતી. એ જેને “લતા મંગેશકર” જેવો ઘમંડ નહોતો અને એ જેણે “જાવેદ અખ્તર” ની જેમ માત્ર અમુક સારી ગઝલોને જ પોતાનો એક વ્યક્તિ તરીકેનો અણઘડ માપદંડ નહોતો માની લીધો ! એની આંખોના ખુણાઓ મૃગનયિનિ જેવા નહોતાં અને એમાં હસતી વખતે કરચલીઓ પડતી હતી. એણે પોતાના “ઇરોટિક/હાઇ પિચ/સિઝલિંગ” અવાજ અને ચુસ્ત..છાતીના ઉભારો જ્યાં છલકાઈ જાય એવા સલવાર-કમિઝ અને એવા જ એટિટ્યુડ માટે “દિપિકા પાદુકોણે” ની જેમ પોતાના સ્તનો અને ક્લેવેજની લુખ્ખિવાણિઓ નહોતી કરવી પડી. “ચાહકો/શ્રોતાઓ/પ્રસંશકો” ની કોમેન્ટ્સને જેણે “બિપાશા બાસુ” ની જેમ ભદ્દા-સ્ટંટ કરીને એક સ્ત્રી તરીકેની ઇચ્છાઓનો હવાલો આપીને સ્ટેજ નહોતું છોડ્યું. અને પોતાના સમાજ અને લોકોની વાતોને એણે બહુ મર્દાનગીથી દરકિનાર કરીને પોતાનું કામ કરે રાખ્યું હતું . “ઐશ્વર્યા રાય” ની જેમ ફ્લર્ટિંગના મઝા લિધા પછી સ્ત્રી- દાક્ષિણ્યની ભીખ નહોતી માંગી. દાંપત્યજીવન માટે લિધેલા બહુ દોઢ-ડાહ્યા નિર્ણયોને એણે “કરિના કપુર” ની જેમ “અભિ બોલા અભી ફોક” નહોતું કર્યું અને ચાહકોની ભીડમાં એણે પોતાના દૈનિક રિયાઝ સાથે કોઇ સમાધાન નહોતું કર્યું. અને જેણે પોતાના “લો-પ્રોફાઇલ” માં આવી જવાના/હોવાના કહેવાતા અભિશાપને પોતાની કળાના આશિર્વાદની જેમ છેક એક્પ્લોઇટેશનની હદ સુધી કસ નિચોવી લીધો હતો. એને ઉર્દુની બહુ સારી સમઝ હતી એના શબ્દો અને ઉચ્ચારણોની એને પરખ હતી અને એણે આ “ભગવદોમંડલ” ગોખીને પાસ થઈ જવાના લેભાગુ કવિઓ જેવી લાલચ નહોતી પાળી. સૈકાઓ જુની રેગીસ્તાની ધુળમાં જીવવાને જ પોતાનુ મુકદ્દર સમજતી ટિપિકલ મુસ્લિમ સ્ત્રિઓની વચ્ચે એણે રેગીસ્તાની તપિશનો નવો ચીલો ચાતર્યો હતો. મઝહબ/ઇસ્લામ/સામાજિક બદિઓને એણે કળા સાથે સુપેરે પરોવી જાણ્યું હતું. એ સ્વભાવની તોછડી થવા માંડેલી અને એકલતા અને પારિવારિક સમસ્યાઓમાં ઘેરાયેલી રહિને ક્યારેક એલ-ફેલ કકળાટ કરતી હતી પણ એ કોઇ “બેનઝિર ભુટ્ટો” નહોતી જે ઇંગ્લિશ-મેમ બનીને ચટરપટર બોલ-બચન કરતી હતી. જેને ગાઈ શકવું પણ લોઢાના ચણા ચાવવા બરાબર હતું એવી અને એટલી ખાલિશ રચનાઓ/ગઝલો/નઝમોને એણે પોતાના ગાયિકીના માપદંડ તરીકે પસંદ કર્યા હતાં. બહુ ઉંચા દરજ્જાના લેખકોની બહુ અઘરી રચનાઓને એણે સ્વરબધ્ધ કરી નાંખીને ક્યારેક જંગ જીત્યાં હતાં. એનો ટેસ્ટ ઉંચો હતો. આફ્ટર ઓલ, “પંડિત જસરાજ” જેના ફેન હતાં અને “રેખા ભારદ્વાજ” જેનાથી પ્રભાવિત છે એ વ્યક્તિમાં કંઈક તો હોવું જ જોઇતું હતું જે…અફલાતુન/મદહોશ/ખાલિશ/તેઝ-તર્રાર/ખાસ-મિજાજ હોય !

એ સ્ત્રી હતી અને સદિઓથી/પ્રાગૈતિહાસિક કાળથી ચાલી આવતી એક ગેબી પરંપરાની જેમ એણે કુટુંબ/સમાજના એક અનિવાર્ય અંગ હોવાની મુક જવાબદારી લીધેલી હતી. મુક પણ મજબુત સંઘર્ષ કરવો એ એના સ્ત્રૈણ-ડિ.એન.એ માં વણાઈ ચુક્યું હતું અને એટલે પોતાની સ્વતંત્રતાની એણે પોતે રખેવાળી કરી લીધી હતી. ક્યારેક બેકાબુ/નિરંકુશ થઈ ગઈ. માનસિક બિમારીની રેખાએ પહોંચી ગઈ ક્યારેક પણ, એણે સ્ત્રી હોવાના રોદણાં નહોતાં રડ્યાં. કદાચ એટલે જ એ સ્વાવલંબી હતી માનસિક/તાત્વિક રીતે !

છેવટે, એક “કૈકેયિ” હતી, એક “લંકાધિપતિ રાવણ” હતો, ફાટફાટ મિજાજ વાળો એક “દુર્વાસા” હતો અને એવાજ મિજાજની એક “દ્રૌપદી” હતી. એક માથાફરેલ “ગંગાપુત્ર ભિષ્મ” પણ હતો, અને જિદ્દી / તિખારા જેવો એવો એક “ગુરૂ શ્રેષ્ઠ દ્રૌણ” હતો, એક હિટલર હતો કે એક સુભાશચંદ્ર બોઝ હતાં કે એક ભગત ( ગધેડીના/ની …તારો પપ્પો ચેતન ભગત્યો નહિ ! ) હતો કે એક વટનો કટકો “ચંદ્રશેખર આઝાદ” હતો અને એક..સિગાર પી ને બાઇક ચલાવતો “ચે ” હતો ! એમનામાં ખામીઓ હતી, એ માથાફરેલ હતાં, મિજાજી – તુંડ મિજાજી હતાં. એમને બહુ વટ હતો. હોંશિયારી હતી. પણ..બહુ આફરિન લોકો હતાં. પોતાના ઘમંડની કિંમતો ચુકવી હતી એમણે. એ હાલાકિઓને પોતાના કર્મ-ક્ષેત્રોમાં વાળી દિધી હતી એ લોકોએ..અને મારા જેવા ઘમંડી માણસોને પણ પસંદ પડી જાય એવી તો હતી જ એ !

“અખ્તરી બાઈ ફૈઝાબાદી” નામ હતું એનું..એટલે કે “બેગમ અખ્તર”!

મારા જન્મ પહેલાં જ એમણે આ દુનિયા છોડી દિધી. થોડીક રાહ જોઇ હોત તો સારું થાત ! હું કદાચ મળતો એમને. ઇચ્છા પુરી નહિ થાય એ. “સલમા આગા” ને બાથ ભરી લેવાના નજીકમાં કોઇ સંજોગો દેખાતાં નથી અને પેલા “સોના ગાછી” ના ચહેરાના શિતળાના ચાઠાઓને હુ નજીકથી જોઇ નથી શક્યો અને એમણે “વ્હિસ્કિના જામની બહાર બુંદોને જામવા દિધિ હશે…”. “જગજિત ” ચાલ્યા ગયાં છે અને છોડી દિધેલી દુનિયાને એ – “દુનિયા જીસે કહેતેં હે જાદુકા ખિલૌના હે” વડે વ્યાખ્યાયિત કરતા હશે અને “નુસરત ફતેહ અલી ખાન” સ્વર્ગમાં સાડી લપેટેલી “લિઝા રે” ને આફરિન સંભળાવતાં હશે અને નજીકમાં ક્યાંક કોઇક આસન ઉપર વિરાજમાન હશે “છ અક્ષરનું નામ” કાળી ફ્રેમના ચશ્માં પહેરીને પોતાની “સોનલ” ને લાડ કરાવતું ! અને હાથમાં સિગરેટ લઈને સ્પ્લિટ-સ્કર્ટમાંથી છલાયા કરતી “પરવિન બાબી” હશે ક્યાંક કોઇ વાદળને અઢેલીને ઉભી રહેલી અને હાં, “સલમા હાયેક” બહુ ભેદી “મોનાલિસા” ની જેમ હસીને સોમરસનું આચમન લઈ રહિ હશે અને બ્રેસ્ટ-અને હિપ્સને ઝટકા આપતી “હેલ બેરી” ઉછળતી હશે અને ક્યાંક ખુણામાં બેગમ અખ્તર બેઠી હશે..ઠુમરી સાથે કોઇ નવો એક્સ્પ્લોટ ટેસ્ટ કરતી !

“ઇકબાલ શેખ” નામનો એક મુસલમાન મિત્ર હોય જે પાંચ-વક્ત-નમાઝિ હોય અને કેયુર પટેલ નામનો એક હિંદુ હોય અને નિખિલ શુક્લ નામનો કોઇ બ્રાહ્મણ હોય જે કોઇ ધર્મનો ના હોય અને ત્યારે ધર્મ નિરપેક્ષ ૩૧મી ડિસેમ્બર ઉજવાય છે ! જેમાં આ બે કોડિના અલ્લા-બલ્લા અને ભગવાન-બગવાન અને જિસસ-ફિસસની ફિશયારિઓ નિકળી જાય છે.

હે ઇશ્વર, આવનારું વર્ષ વધારે તકલિફો આપજે. મારા જેવા માણસો બેવડ વળી જાય એવી ખાનાખરાબીઓ આપજે. વટ્ટ અવળો નિકળી જાય અને પ્રામાણીકતા અને નૈતિકતા પરથી સાવ ભરોસો ઉઠી જાય એવી હાલાકિઓ આપજે અને તો’ય મારા જેવા લોકો નહિ જ સુધરે. કેમકે..

.. અંધારામાં દુર હાઇવેની હોટેલના ગ્રાઉન્ડથી દુર હટીને, મ્યુઝિકના ઘોંઘાટથી કંઈક અલગ હટીને અંધારામાં ,કોઇ મિત્રની ગાડીના બોનેટ ઉપર સિગરેટ લઈને, એક તરફ આદુ-નાંખેલી ચ્હા લઈને અને લેપટોપને કારબેટરી વડે ચાર્જ કરીને દુધગંગા તરફ નજર માંડીને બેઠેલા -હું- ને એ નશો છે કે..આ વિતેલા વર્ષ દરમિયાન બહુ કૈફ ચઢાવી આપ્યો હતો આ અને આવા લોકોએ. રાતોના સુનકાર અને ફાટફાટ મગજ અને સ્ક્રોલ થતાં ટર્મિનલ અને અનંત સુધી કંપાઈલ થયાં કરતાં “રાસ્પબરી પાઇ” માટેના કર્નલ મોડ્યુલ્સને, ઠંડા સુસવાટાં અને ધ્રુજતાં હાથોને આ બેફામ /ઘમંડી લોકોએ કંઈક સહારો આપ્યો હતો. વાસ્તવિક તકલિફો અને ઝંઝાવાતોની સામે “ડેલ કાર્નેગી-છાપ સલાહો” અને બોધબચનોની માં-બહેન એક થઈ જાય છે અને ટકે છે તો એક જ વાત તમારો એટિટ્યુડ લાઇફને જોવાનો અને તમારી પછડાટો સહન કરીને ઉભા થવાની જીવલેણ જીદ/હોંશિયારી/વટ્ટ/તુમાખી/ઘમંડ/અભિમાન/ગુમાન..અને અંધકાર/સુનકાર !

ખૈર, ઘણાં બધાં હેપ્પિ-હેપ્પિ ન્યુયર-ન્યુયર વચ્ચે એટલી હેપ્પી નહિ એવી એક ચિજ, ખુદ બેગમ અખ્તરના અવાજમાં સંભળાઈ રહેલી , લો તમે’ય શેર કરો..

ઉલટી હો ગઈ સબ તદબિરેં, કુછ ના દવાને કામ કિયા,
દેખા ઇસ બિમારિ-એ-દિલ ને , આખિર કામ તમામ કિયા,

અહદ-એ-જવાની રોં રોં કાટા, પિરિમેં લીં આંખે
યાની રાત બહૌત હે જાગે,સુબહો હુઇ આરામ કિયા,

યાંકે દખલ જો હે સો ઇતના હે,
રાત કો રો રો સુબહો કિયા ઔર , સુબહો સોં સોં શામ કિયા ..

:)

Share.

About Author

મોડીરાત્રીઓ, ધુમાડો, કોફી, કોડિંગ, એક્સપ્લોઇટ્સ, ગઝલો, બાઇકિંગ, જંગલો, પથ્થરો, લોકો, પુસ્તકો, રખડપટ્ટી, લાઈફની મઝા છે. એની દરેક અનુકુળતાઓ અને વિષમતાઓમાં. અને એ બધું અંગત નોટના પાનાઓમાંથી અહીં સુધી ફેલાયું છે. આ લખાણો મારા છે અને એક જ ડ્રાફ્ટમાં લખાયેલા છે, તો કોઇ માહીતીદોષ દેખાય તો ધ્યાન દોરશો. __નિખિલ શુક્લ. ;) :)

Leave a Reply

Powered By Indic IME
%d bloggers like this: